De maretak

Wie kent ‘m niet, de maretak. Het is de kerstversiering bij uitstek en onder de tak wordt gekust. In Asterix en Obelix gebruikte Panoramix het in zijn toverdrank. De plant heeft een ongebruikelijke groeiwijze. Het trekt zich niets aan van de zwaartekracht en gaat z’n eigen weg. Het groeit letterlijk tussen hemel en aarde. Al in de Oertijd werd de plant geëerd om zijn geneeskrachtige eigenschappen. De druïden zagen de maretak als een magische plant die alles heelt. Vandaag de dag wordt de plant nog steeds medicinaal toegepast, onder meer bij kanker.



De maretak (Viscum album) is een groenblijvende plant; een halfparasiet die water en mineralen uit een boom zuigt, de zogenaamde gastheerboom, en zonlicht nodig heeft om substantie te maken. Deze halfparasiet is geen woekerplant, hij groeit niet ten koste van zijn gastheer. De bolvormen groeien tot hoog in de boom. Hij gedijt goed op appelbomen, dennen, populieren en lindes. Een maretak op een eik is zeldzaam; wellicht is dat de reden dat zo’n maretak voor de druïden heilig was. 

Een geneeskrachtige plant

De maretak wordt al eeuwenlang als geneesmiddel gebruikt. Voor de druïden was het een alles helende plant, een tegengif tegen alle gif. In het bijzonder de maretak die op de eik groeide werd als heilig beschouwd. Volgens de overlevering werd het plantje gekapt met een gouden sikkel en opgevangen in een witte doek omdat hij de grond niet mocht raken. Voor dit ritueel was de druïde in het wit gekleed. 

In de Middeleeuwen werd de maretak, die toentertijd mistel werd genoemd, gebruikt tegen leverkwalen en hoge bloeddruk. Rudolf Steiner, grondlegger van de antroposofie, zag in de plant heilzame eigenschappen die een gunstige werking op kanker hebben. De werking is afhankelijk van de gastheerboom waar de plant op leeft; de den geeft een ander extract dan een eik en dat maakt dat de werking anders is. De preparaten, die onderhuids worden geïnjecteerd, worden vervaardigd van maretak van dennen-, eiken- en appelbomen. Deze therapie wordt in Duitsland meer toegepast dan in Nederland. Alle gegevens over de maretak en alle hiernaar verrichte studies en trials zijn door twee Duitse onderzoekers beschreven (G.S. Kienle en H. Kiene, Die Mistel in der Onkologie, Fakten und konzeptionelle Grundlage, Schattauer 2003). 


Een plantje met een fascinerende groeiwijze

De maretak volgt z’n eigen weg en doet dat op geheel eigen wijze zonder voorkeur voor boven of onder te hebben. Het trekt zich van de zwaartekracht niets aan en groeit letterlijk tussen hemel en aarde. Het zaad kan alleen in leven blijven en rijpen wanneer het zonlicht ongehinderd door de schil van de bes en het vruchtvlees heen blijft schijnen. Het is veel gebruikelijker dat zaad eerst in de aarde, in het donker verblijft voordat het kan kiemen en nadat het in de aarde geworteld is zoekt het zijn weg naar boven, naar het licht. De maretak kiemt niet wanneer de bes meer dan vijf dagen in het donker op de grond heeft gelegen. Bij het kiemen groeit de wortel omhoog. 

De plant groeit heel langzaam; de eerste blaadjes van de kiemplant verschijnen na twee jaar, de eerste vertakking na vier jaar. Iedere volgende vertakking van ongeveer zes centimeter doet daar een jaar over. De bolvorm ontstaat na vijf tot zeven jaar.

Het is moeilijk om de plant te kweken. In de natuur zorgen de vogels voor vermeerdering. Na het eten van de bessen maken ze hun snavel aan een tak schoon, zo komt de stroperige substantie waar de zaden in zitten op een tak terecht waarna ze kunnen kiemen.

In Frankrijk groeien ze in groten getale. ’s Winters zie je van verre de ‘bollen’ tot hoog in de kale bomen.

Rituelen en magie

De magie en de rituelen rondom de maretak zijn divers. Uit alles blijkt dat hij symbool stond voor geluk, vruchtbaarheid en het kwaad weren. In Scandinavië is de maretak van oudsher een symbool van vrede. Wanneer vijanden elkaar onder de maretak ontmoetten, moesten ze hun wapens neerleggen en voor een dag wapenstilstand houden. Waar of niet waar… Het is hoe dan ook een mooie gedachte. Zou kussen onder de maretak hier van afgeleid zijn?

Tijdens de winterzonnewende en met kerst wordt de maretak vaak aan de voordeur gehangen om het huis tegen negatieve invloeden te beschermen. In vroeger tijden werd de tak aan de staldeur gehangen opdat het vee vruchtbaar zou zijn.

In Frankrijk wenste men elkaar een gelukkig nieuwjaar met een maretak (un gui): “au gui l’an neuf”. Dit gebruik stamt uit de tijd dat de druïden met nieuwjaar de maretak ritueel afsneden en “o ghel an heu” reciteerden voor een rijke oogst dat jaar. In de Middeleeuwen werd dat “au gui l’an neuf”.  

In Engeland en Amerika wordt met kerst onder de maretak gekust en daar zijn de takken niet aan te slepen. Deze gewoonte begon in Groot-Brittannië. Het gebeurde voor het eerst in een musical in de 18e eeuw. Daarna zag je dat terug in illustraties in “Christmas Carols” boeken. Het is een teken van vriendschap en goede wil. En dat sluit goed aan bij de kerstgedachte van licht en vrede op aarde.

Dit is een update en eerder gepubliceerd bij Centre du Silence

De maretak